Archive
24
Влияние термообработки на рамановский спектр монокристаллического кремния
С.З. Зайнабидинов, Ш.Х. Йулчиев А.Й. Бобоев, Б.М.Эргашев, Қ.Н. Мусаев.
Batafsil
Аннотация: В данной статье анализируется влияние термической обработки на структурные характеристики монокристаллического кремния. В Рамановских спектрах n-Si и p-Si наблюдаются пики с низкой интенсивностью и большой полушириной, вызванные взаимодействием трансверсальных оптических фононов, свидетельствующие о наличии мелких кристаллических и аморфных фрагментов. При температуре 1000 °C происходит реконфигурация атомов кремния и кислорода, что приводит к увеличению размеров аморфных кластеров. В образцах p-Si происходит формирование нанокристаллитов, однако при дальнейшей обработке при 1100 °C из-за образуются аморфные кластеры примесных атомов.
25
Elektronning ko’p qatlamli nanostrukturalardagi harakatiga elektr maydonining ta’siri
R.U.Aliev, M.Z.Nosirov, S.D.Matboboyeva
Batafsil
Annotatsiya. Maqolada elektronning ko’p qatlamli kvant nanostrukturalardagi harakatini modellashtirish uchun har bir qatlamdagi elektron uchun Shredinger tenglamasining analitik yechimi va qatlamlar orasidagi chegaraviy shartlardan foydalanildi hamda bu jarayon uchun Visual Basicda dastur tuzildi. Dastur har bir qatlamdagi elektronning effektiv massasi, undagi potensial baryerning balandligi va kengligini o’zgartirish, elektronlarning baryerlardan o’tish va qaytish koeffitsiyentlari hamda ularda bo’lish ehtimolliklarini hisoblash va natijalarni Ms Excelga yuborib, grafiklarini chizish, shuningdek, turli qatlamlarga tashqi ta’sirlar, xususan, elektr maydoni ta’sir qilganda qanday o’zgarishini tadqiq qilishga imkon beradi.
26
Study of characteristics of monocrystalline silicon doped with tm and tb by diffusion method
Ya.A. Saidimov , F.B. Umarov
Batafsil
Abstract. This article is devoted to the study of the main electrophysical parameters by the Van der Pauw method, surface morphology by a JSM-IT200 scanning electron microscope, IR spectra using an FSM- 2201 IR Fourier spectrometer of Si samples grown by the Czochralski method and doped with rare earth elements, thulium and terbium by the diffusion method. The experimental results of the influence of impurity atoms on the electrophysical parameters are presented, the specific resistance of doped n-type samples decreased, and in hole conductivity samples it increased, as well as in p-Si<Tb> samples an increase in specific resistance was observed, which leads to a decrease in the concentration of the majority charge carriers by one order of magnitude. Using an IR Fourier spectrometer, the concentrations of optically active oxygen and carbon were estimated, the value of which decreased to 40% for oxygen and to 35% for carbon, respectively, after high-temperature diffusion annealing.
27
Повышение прочности механических свойств мaтериалов легированнного с Ni и Nu на границе коммутационный материал – полупроводник
Т.М.Азимов, К.Э. Онаркулов
Batafsil
Аннотация: В статье исследованы термоэлектрические и механические свойства полупроводников Bi2Te2,88Se0,12 и Sb1,5Bi0,5Te3 в диапазоне температур от 300 до 500 К на основе полученных экспериментальных данных. Для улучшения термоэлектрической эффективности и изучения влияния на механические свойства этих материалов былипроведены легирования с Ni и SbCl3. В материалах с составом Bi2Te2,88Se0,12 добавлялись дополнительные компоненты: Ni в диапазоне (0,01–0,06) % и SbCl3 в диапазоне (0,04–0,07) %. В случае материалаSb1,5Bi0,5Te3 в термоэлектрический материал добавлялось Ni в диапазоне (0,01–0,06) %. Были изучены электрофизические параметры этих материалов и проведен анализ.
28
Astronomiya instituti fotografik arxivi tadqiqotlari haqida
Q.X. Yo‘ldoshev
Batafsil
Astronomiya instituti fotografik arxivi tadqiqotlari haqida
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Ulugʻbek nomidagi Astronomiya instituti fototekasi, ya’ni fotografik arxivida so‘nggi yillarda olib borilgan turli tadqiqotlar va ularning natijalari obzori berilgan. Xususan, FON-Kitob yulduzlar katalogi, asteroidlar katalogi, yulduz to‘dalari astrometrik tahlillari va zamonaviy raqamlashtirish tahlil natijalari keltirilgan. Bundan tashqari astronomik kuzatuvlar, fotografik plastinkalar arxivi haqida qisqacha soʻz boradi. Shuningdek, Xitoy XR FA Shanxay astronomik observatoriyasi va Astronomiya instituti o‘rtasidagi hamkorlik natijalari ham o‘z aksini topgan.
29
Maydanak observatoriyasida asteroidlar kuzatuvlari
K.E.Ergashev
Batafsil
Ushbu ishda Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Astronomiya institutining Maydak baland togʻ observatoriyasida 2023-yilgi kuzatuv mavsumi davomida olib borilgan Quyosh tizimi kichik jismlari - asteroidlar kuzatuv ma’lumotlari tahlili keltiriladi. Tahlillar natijasida 458732 (2011 MD5) asteroidi sferoidga yaqin shalkdagi tez aylanuvchi va oʻz yoʻldoshiga ega qoʻshaloq jism ekanligi ilk marta aniqlandi.
30
Многощелевое поведение сверхтекучей плотности в сверхпроводнике SmFeAsO0.8F0.2
О.К. Ғаниев, З.И. Рахмонов
Batafsil
Аннотация. В данной работе представлено теоретическое исследование температурной зависимости сверхтекучей плотности в сверхпроводнике на основе железа SmFeAsO0.8F0.2. Мы использовали самосогласованную двухзонную модель для учёта наличия двух энергетических щелей, что является характерной чертой этих материалов. Наши результаты показывают, что двухзонная модель обеспечивает более точное описание сверхтекучей плотности в зависимости от температуры, чем однозонная модель. Мы обнаружили, что температурное поведение энергетических щелей различно и что вклады в сверхтекучую плотность от разных зон проявляют индивидуальные характеристики. Полученные теоретические результаты отлично согласуются с экспериментальными данными по сверхтекучей плотности, подтверждают применимость модели и подчёркивают многозонную природу сверхпроводимости в этих соединениях. Наша работа указывает на важную роль двухзонных эффектов в понимании сверхпроводимости железо-пиктидных соединений.
31
Electrophysical and optical properties of polycrystalline zinc oxide films
32
ZnO ва ZnO:Al юпқа пленкаларининг электрофизик хоссалари
С.З. Зайнабидинов, А.Й. Бобоев, Б.Д. Ғуломов, Х.А. Махмудов
Batafsil
Аннотaция: Илк маротаба чўктириш усули ёрдамида киришмасиз ва Al атомлари 1% дан 5% гача киритилган ZnO қопламалари ўстирилди. Al атомлари миқдори 1% бўлган ZnO пленкаларининг солиштирма қаршилиги энг кичик қийматни қабул қилиши ва 2% дан юқори бўлган қийматларда эса уларнинг аста секин ортиб бориши аниқланди. Al атомлари миқдори 1% бўлганида заряд ташувчилар консентрацияси энг юқори 2.3∙1018 см/В∙с қийматни қабул қилиши ҳамда киришма миқдори 5% гача ортиши билан 2.9∙1017 см/В∙с гача камайиб бориши аниқланди. Al атомлари 1% дан 5% гача киритилган ZnO пленкаларида заряд ташувчилар харакатчанлиги µе нинг қиймати дастлаб киришма миқдори 2% гача бўлганда камайиши, сўнгра ундан юқори миқдорларда ортиши аниқланди.
33
Идеи Синергизма в радиационной физике конденсированных сред.
Б. Асқаров, Б.Л. Оксенгендлер, Н.Н. Тураева, С.Е. Максимов, С.Х. Сулейманов, Г.С. Нуждов.
Batafsil
Аннотация. В статье рассматриваются новые аспекты концепции "синергизма": расширение ее границ применения, включая современную радиационную физику конденсированных сред. В частности, особо рассмотрены ситуации, соответствующие сложным объектам при воздействии высокоинтенсивной радиации. Показана необычная адекватность описания подобных явлений радиационного синергизма моделированием на основе теории катастроф.Обозначено место радиационного синергизма в общей концепции Complexity
34
Яримўтказгичили кўп таркибли (Ge2)1-x-у(ZnSe)x(GaAs1-δBiδ)у эпитаксиал пленкаларининг рентгенотузилмавий тадқиқотлари
А.Й. Бобоев, К.А. Амонов, У.Р. Каримбердиев
Batafsil
Аннотация:Ушбу мақолада суюқ фазали эпитаксияланиш усули ёрдамида n-Si тагликларига ўстирилган (Ge2)1-x-у(ZnSe)x(GaAs1-δBiδ)у қаттиқ қоришмaларнинг рентгенотузилмавий тадқиқот натижалари келтирилган.Таглик ва пленканинг сиртий соҳалари ўртасида тор энергетик соҳали Ge ва GaAs1–δBiδ, билан бойитилган қатлам шаклланиши аниқланган. Олинган (Ge2)1-x-у(ZnSe)x(GaAs1-δBiδ)у эпитаксиал пленка (111) кристаллографик ориентацияга мансуб бўлган монокристал ва кристалл панжарасини ақ.қ. =0,5658 нм бўлган олмоссимон тузилишга эга элементар катаклардан тузилган. Эпитаксиал қатламларнинг сиртий соҳаларида кристалл панжарасининг доимийси 5.9978 нм бўлган кубик элементар катакчaлардан ташкил топган 34 нм ли GaAs1-δBiδ нанокристаллитларининг шаклланиши аниқланган
35
Tuproq parametrlarini monitoringi uchun axborot-o'lchish tizimi
S.S. Nasriddinov, X.X. Keldiyev, N.T. Movlonov, F.S. Saidova
Batafsil
Izoh: Maqolada tuproq namligi, sho'rlanish, harorat va elektr o'tkazuvchanligi kabi parametrlarni masofadan kuzatish tizimlarini ishlab chiqish tasvirlangan. Shuningdek, asosiy qurilmani boshqarish tizimiga bir vaqtning o'zida 100 tagacha ma'lumotlarni yig'ish tizimlari ulanishi mumkinligi ko'rsatilgan.
36
Transport vositalaridan chiqarilayotgan zaharli gazlar koeffitsientining o’sishi
D. Qo'ziboyeva, I. Nasirov
Batafsil
Аннотация: Hozirgi kunda atrof-muhit o’zgarishiga ta’sir qiluvchi omillar ichida transport vositalari eng yuqori ko’rsatgichga ega. Avtomobil transportlarining atrof-muhitga zararli ta’sirini kamaytirish uchun avtomobil transporti majmuasi bilan atrof-muhit orasidagi modda va energiya almashinuv jarayonini matematik modellashtirish usullarini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish zarur. Ushbu maqolada avtotransport vositalaridan atmosferaga chiqarilayotgan chiqindi gazlar tarkibidagi zaharli gazlar koefitsienti va uning o’tgan yilga nisbatan o’sish (%) ko’rsatkichlari tahlil qilingan.
37
Mis kirishma atomlari bilan legirlangan kremniy asosida tashqi ta’sirlarga chidamli qarshiliklar olish
Sh.A. Maxmudov, A.Y. Boboyev, M.U. Rasulova, Sh. Odilov, J.S. Madaminjonov, S.X. Ibrohimov, M.M. Xotamov
Batafsil
Annotatsiya. Ushbu maqolada mis bilan legirlangan n-Si<P,R,Cu> namunalarning yuqori termik koeffitsiyenti va haroratga sezgirligi 30÷300 °C diapazonida barqaror ishlash imkoniyati aniqlangan. Termodiffuziya jarayoni orqali mis atomlarini kremniy panjarasiga kiritish, namunaning termik koeffitsiyenti va haroratga sezgirligini oshirishini ta'minlagan. Ushbu namunalarga asoslangan termodatchiklar, taxminan 300 °C gacha bo'lgan haroratlarda uzoq muddatli ishlash barqarorligini ta'minlaydi.
38
Mathematical modeling of the time-dependent convection process in radiators
M.M. Hamdamov, Sh.A. Ravshanov , N.N. Rahmonova
Batafsil
Abstract. In this work, using the Comsol Multiphysics software, the problem of releasing hot water to a certain height in a closed area without any pump was considered mainly by natural convection. This issue was carried out on aluminum radiators used in the heating system of houses. It was assumed that hot water enters from the bottom of the radiator and exits from the same place. Issues of this kind are relevant. Currently, the demand for energy is increasing year by year, so it is very important to develop energy-efficient methods of devices or to create mechanisms that replace them. Therefore, in this work, the problem of solving the movement of hot water to buildings by using natural convection was studied. The problem is considered to be time dependent and numerical results are obtained. The main results are longitudinal and transverse velocities, velocity modulus and fluid temperature change with time. These obtained results serve as a basis for the creation of self-flow systems, which are mainly used in the field of engineering. Self powered systems can economically save a lot of money and save energy.
39
Формулы реализующие функции к-значной логики
А.Ф. Бабаджанов, И.М. Сайманов, А.А. Қудайбергенов, Н.Т. Уринов, А. Муродуллаев
Batafsil
Аннотация. Анализ публикаций последних лет свидетельствует о необходимости разработки систем обработки информации, основанных на таком комплексном подходе, надежное функционирование которых невозможно без эффективного управления. Принятие решений в такой системе затруднено по ряду причин: не всегда возможно сформировать полное множество достоверных информационных решений, количественно оценить степень критичности возникшей ситуации, построить прогноз ее развития. Другими словами, основная проблема заключается в зачастую неполных и неопределенных исходных данных о состоянии системы обработки информации, использование эвристических методов принятия решения, которые определенным образом корректируются на основе формул , реализующие к-значные функции
40
Гироскопик стаблизация ҳаракатидаги орбитал обсерватория турғунлигининг таҳлили
Р.В.Муллажонов, Ш.Н.Абдугаппарова, Ж.В.Мирзаахмедова
Batafsil
Аннотация: Ҳар хил системалар динамик хоссаларини текширишда юзага келувчи асосий масалалардан бири тойимаган ҳаракатнинг турғунлиги масаласи ҳисобланади. Мураккаб динамик системалар турғунлигининг етарли шартларини ҳосил қилишда Ляпунов матрица-функция усули энг қулай усуллардан бири ҳисобланади. Мазкур мақолада мураккаб системалардан бири бўлган космик аппарат ҳаракатининг турғунлигини ўрганишда Ляпуновнинг матрица-функция усули ишлатилган. Космик аппарат (КА) ҳаракати турғунлигининг етарли шартлари ҳосил қилинган
41
Elementar funksiyalar monotonligi, eng katta va eng kichik qiymatlari haqida tushuncha.
G.S. Jabborova
Batafsil
Annotatsiya: Mazkur ishda ta’lim tizimidagi “Bo‘laklarni birlashtiring”, Zinama -zina metodlaridan foydalangan holda o‘quv mashg‘ulotlari samaradorligini oshirish haqida ma’lumotlar keltirib o‘tilgan. Darslar mobaynida iqtidorli o‘quvchilar bilan ishlash uchun olimpiyada standartlariga mos keladigan misollar ham tushuntirib berilgan. O‘quv mashg‘ulotlari jarayonida o‘quvchilarni bilimlarini baholashda o‘quvchilarni shakllantiradigan tayanch kompetensiyalar bo‘yicha baholash uslubini joriy qilish, shu jumladan axborotlashtirish sharoitida o‘quvchilarni ijodiy fikrlashini rivojlantirish metodikalardan keng qo‘llagan holda tashkil etilgan.
42
Uchlarga ega sirt tashqi egriligining xossalari
D.R. Tillayev
Batafsil
Annotatsiya. Regulyar va konik nuqtalarga ega, ammo qirrali nuqtalari bo‘lmagan sirtlar sinfi uchlarga ega sirtlar deb nomlangan. Ushbu maqolada uchlarga ega sirtning tashqi egriligi aniqlangan va xossalari isbotlangan. Uchlarga ega sirt tashqi egriligi to‘la additiv ekani ko‘rsatilgan. Sirtning tashqi egriligi to‘la geometriyaning turli masalalalari bilan bog‘liq.
44
OPENCV kutubxonasi yordamida tasvirlarga ishlov berish funksiyalari
A.A. Medatov
Batafsil
Annotatsiya: Ushbu maqolada OpenCV kutubxonasidan foydalanib, tasvirlarni yuklash, oynada akslantirish, tasvir qismini qirqib olish, tasvir o‘lchamlari va hajmini aniqlash, rangini o‘zgartirish, tasvir yorug‘ligi va kontrasti bilan ishlash, tasvirni xiralashtirish, obyektlarning qirralarini aniqlash, kulrang tasvir ustida Gauss filtrini qo‘llash, Gauss filtri parametrlarining tasvirni silliqlash darajasiga ta’sir qilishi, xiralashtirilgan rasm ustida Canny algoritmi yordamida tasvirdagi obyektlarning qirralari aniqlash jarayonlari, yuzlarni aniqlashda Haar Cascade algoritmidan foydalanish masalalari ko‘rib o‘tildi